De lange weg terug - Peter John Schouten
Vertrek uit Nederland 1951
Op de foto het vertrek van mijn ouders Maartje Langenberg en Martinus Schouten met mijn zus Diana vanaf schiphol in juli 1951 naar Sydney. De reden van emigratie was het slechte economische klimaat in Nederland. Het leek altijd of er nog een andere reden was maar die heb ik nooit ontdekt.
Camp Bathurst
Zoals alle emigranten kwamen zij in een kamp terecht, maar mijn ouders lukte het al na een paar weken Camp Bathurst te verlaten en een zomerhuisje te huren in Church Point, ten noorden van Sydney. Daarna naar Dee Why. Daar stonden aan de kust vakantie-huisjes en er waren percelen grond te koop. Mijn ouders kochten een stukje land (a lot) en begonnen daarop met de bouw van ons nieuwe huis. Net voor de bouw begon werd ik geboren.
In Camp Bathurts
Welkom op de wereld, welkom in Australië
Mijn naam is Peter John Schouten. Ik ben geboren te Sydney op 17 maart 1953 in het North Shore Hospital (st. Leonards). Mijn moeder heeft hoog-zwanger van mij nog gecollecteerd voor de slachtoffers van de watersnoodramp in Zeeland.
Ons halve huis
Op de achtergrond de Pacific Ocean
Het complete gezin betrok het eerste deel van het zelf gebouwde huis op de rotsen van Curl Curl, met prachtig uitzicht op de Pacific Ocean. Dit was het huis. Ik heb later ontdekt dat het voor emigranten heel normaal was om je eigen huis te bouwen.En meestal hielpen mensen elkaar in de weekends.
Er zijn redelijk wat foto's uit die tijd. Er werden foto’s naar Nederland gestuurd en soms zelfs een filmpje. Het huis, het gezin, de omgeving, de visite.
Hier beginnen mijn gevoelens, een enkel beeld. Als ik dit schrijf voel ik nu nog de warmte, de sfeer, de wind, het licht, een thuisgevoel, hoe jong ik toen ook was. The grocery-man Sjors Broekhuisen die altijd een doos met kruidenierswaren kwam langsbrengen met zijn motor met zijspan, Aunt Mady die woonde verderop op de Headland Road. Oma Kroes, een excentrieke vrouw van oorsprong uit Boskoop, die vaak bij ons thuis was en de toekomst voorspelde met kaarten. De andere kant op woonde een Chinese mevrouw in een heel vreemd huis, en nog verderop stond een oude achtergelaten sloopauto.
Met mijn vriendje Andrew ...
... liep ik naar die sloopauto.
Naar het strand
Met mijn zus naar het strand met de hoge golven, de vele kleuren van de oeroude rotsen, het blauwe water. En op de achtergrond de indringende natuur, de ruimte, de donkere diepblauwe lucht met de felle, warme zon.
De Goudse Krant
Intussen stond er in de Goudse krant een artikel over ons gezin.
Klik op afbeelding voor leesbaarder versie.
DE HEIMWEE VAN MOEDER
Hier het gezin Schouten voor het afgebouwde huis. Paradise. “But there is always a serpent in paradise”. Het lijkt leuk, maar voordat ik geboren werd had mijn moeder al heimwee.
Heimwee naar Waddinxveen en Gouda. Naar haar broers en zussen. Het was al besloten dat ze teruggingen naar Nederland.
Het besluit was al gevallen.
Het gebroken hart
Toen kwam plotseling het vertrek. Ik weet nog dat ik op de boot loop, in de zon, de haven. Als ik naar dat jochie kijk voel ik dat mijn hart toen gebroken is. Ik liet de helft daar achter in de zon, bij het schitterende water van de haven van Sydney. Omdat ik pas vier was heb ik nooit goede woorden daarvoor kunnen vinden. Mijn zus was ouder en ik voel precies wat zij schrijft in een gedicht dat ze voor mij maakte:
Afscheid
Zo moet het zijn geweest
Voor ma zeker een feest
Wat pa dacht, wist je niet
Geen emotie die hij verrried
Wat ik van toen nog weet
Het gevoel dat je nooit vergeet
Al weken van tevoren
Voelde ik mij al verloren
Het was heet, de school was vrij
Het leerjaar was voorbij
Mister Furser zei, dit is de laatste keer
Vanaf nu zien wij elkaar niet meer
Ik breng je daarom met de auto thuis
Voor je naar dat koude land verhuist
Moeder steeds maar aan het pakken
Dagen vol met ongemakken
Je huis verkopen gaf wel leed
Misschien dat het onze pa wel speet
En wij, wij speelden in de zon
En dachten dat dat altijd kon
Onbewust van wat er komen zou
Wij wisten niets van ijs en kou
Weken vol van afscheid nemen
Van mensen die uit je leven verdwenen
En wij speelden samen in de zon
Nog steeds onbewust waar het om begon
En nu, na al die jaren
Begin ik mijn herinneringen te vergaren
Ik, ik heb nog steeds geen afscheid genomen
Dat moet nog zeker komen
Terwijl ik dit alles schrijf
Komt het besef dat ik nog altijd drijf
Ben blijven steken in de zon
Ik zit daar nog steeds op ons balcon
Het kind van zon, zee en strand
En van jouw geboorteland
De Iberia
De boot werd mijn huis en ik was doodsbang dat die weg zou varen zonder ons. Zwarte bediendes die gek met mij waren. Zes weken op de "Iberia" naar Londen, niet via het Suez-kanaal wegens oorlogsdreiging aldaar, maar via Kaap de Goede Hoop naar Engeland.
Dagje in Londen
Een dagje in Londen, waar ik in de winter met een open jas rondloop, met nog geen besef over kou en mist. Dit is op Trafalgar Square. Mijn zus heeft houvast aan haar pop.
3 maart 1957
Op 3 maart 1957 voeren we met de nachtboot van Londen naar Hoek van Holland. De zee was rustig en wij lagen nog te slapen terwijl de boot allang was afgemeerd. De familie die ons kwam ophalen moest lang wachten!
Terug in Nederland pakten mijn ouders de oude draad met familie en vrienden in Gouda weer gewoon op. "We kwamen dinsdag aan en vrijdag ging je vader weer gewoon naar zijn zangvereniging ‘Gouda's Liedertafel’".
"Een kind past zich zo snel aan!"
Ik sprak in de eerste weken alleen Engels, maar volgens mijn moeder was dat binnen enkele weken Nederlands. Ik verstond Nederlands maar antwoordde in het Engels. Peter John werd Pieter Jan, later gewoon Piet. Hollandser kan het niet. Waar kom je vandaan? Oh, je bent een Goudse kaaskop!
Australie raakte ver weg
Australië werd in ons gezin een taboe: het was voor mijn moeder het land van de "never, never" het land van de heimwee naar Waddinxveen en naar de familie. Het verdriet van moeder overstemde al het andere.
Australië was nog terug te vinden in een fotoboek in de kast. Later stond het, als stille getuige, een enkel regeltje maar, in mijn paspoort en op mijn diploma's: "geboren te Sydney (Australië)". Pas heel veel later kan ik nu constateren: mijn ouders en mijn zus gingen weer naar huis, maar ik was van huis weggegaan. Zij kwamen weer thuis, ik was vertrokken van thuis.
Australië? Daar weet je zeker niets meer van, je was zo klein. Dan heb je nog geen herinneringen! Ik zei dan ja, en het leek ook zo te zijn, behalve dan dat daarbij mijn gezicht heel heftig rood kleurde.
DE BESLISSING
Hoe klein ik ook was: ik heb toen een dramatische en onmogelijke beslissing genomen zonder dat ik mij daarvan bewust was. Die beslissing was: ik hoor hier niet, ik ben anders. Zo heb ik mijzelf verdeeld in twee helften. Het Hollandse deel ontwikkelde zich verder, het Australische deel stond stil, was schijnbaar weg, maar ik bleef er loyaal aan en het bepaalde achteraf gezien mijn keuzes. Wat zou ik hier? Ik ga toch weer weg!
DE GEVOLGEN
Ik ben nu 54 jaar en als ik terugkijk naar mijn leven heb ik altijd lopen zoeken. Zoeken, zoeken. Later ontdekte ik pas naar wat. Ik viel op mensen die anders waren, ergens anders vandaan kwamen. Toen ik op de kleuterschool in Gouda zat kwam de kleuterjuffrouw al bij mijn moeder aanbellen om te zeggen dat ik met a-sociale vriendjes speelde. Mijn moeder heeft daarop geantwoord dat ik “mocht spelen met wie ik wilde”.
Ik sloot mij aan bij groepen die tegen waren, anders waren. Ze konden mij echter niet geven wat ik zocht. Ik vond niet wat ik zocht omdat ik niet wist wat ik zocht. Ik raakte wel steeds teleurgesteld en maakte ruzie en creeerde breuk. Ik ging om met donkere kinderen, hogere klasse, geadopteerden, als het maar anders was. Ik kan daar nog veel over schrijven want ik weet dat wat ik heb gedaan in mijn leven steeds is verbonden met mijn wortels en de gevolgen zijn van het vertrek uit Australië. Ik zocht mijzelf, ik zocht naar waar ik thuis hoorde. Ik zocht naar mijn identiteit.
THE LONG JOURNEY HOME
Toen ik voor de eerste keer terug ging in 1988 keek ik uit het vliegtuig naar beneden en zag het water ver beneden mij. Het was het blauw uit een ver verleden. Ik kon niet meer ophouden met huilen. Toen het vliegtuig de grond raakte, weer die emoties. Bij de douane in Sydney airport (met mijn Nederlandse paspoort, geboorteplaats Sydney) zei de man aan het loket: " Welcome home, Peter John"
Ik kwam inderdaad thuis! Ik heb toen zes weken gevonden wat ik kwijt was. Heel bijzonder hoe ik nog gewoon de weg wist en hoe herinneringen op zijn plaats vielen.
De mensen, de taal, de lucht, de zon, de kleuren, de geuren. Ik vond het terug en slorpte het op. Aeroplane Jelly, passionfruit, the pacific ocean, de hoge golven. Ik hervond mijn engelse tongval.
DE LANGE WEG TERUG
Tweede keer terug in 1995. Maar twee weken. Voor mijn vrouw was het een schok om in Darwin de verloren, dronken Aboriginals te zien en in Sydney waren er wolken en het was er koel.
Derde keer in 2005. Een heerlijke reis met bezoekjes aan verre familie. Zeven weken thuis voelen. Engels spreken en trots horen van “je hebt geen Hollands accent”.
Mijn zwager zei: na drie keer is het over, dan weet je het wel! Het was niet zo.
Ik was vorig jaar op vakantie in Noorwegen en werd daar overvallen door heimwee. Het voelde alsof ik in Australie was aangekomen maar het klopte niet helemaal. De overweldigende natuur daar bracht mij bijna naar thuis. Een stem in mij vertelde mij dat ik nu niet langer kon wachten, ik moest nu naar 'thuis' gaan. Ik kon en mocht niet langer wachten.
Terug in Nederland voelde ik bewust wat ik altijd wel voelde maar niet zo kon zeggen:
“ik schik mij” Ik ging weer aan het werk maar het was niet wat ik wilde. Ik schikte mij in deze situatie.
Ik heb nu het afgelopen jaar gebruikt om mijn werk af te bouwen en er zet zich iets in werking wat ik niet kan tegenhouden: ik onthecht mij hier van Nederland.
Mijn hart weer helen
Ik sta nu voor de vierde keer op het punt (oktober 2007) om terug te gaan naar Australie. Ik weet niet meer wat ik daar ga doen en heb met mijn vrouw gesprek over de vraag of
we nu op vakantie ga of daar nu gaan wonen voor een half jaar.
Er zijn steeds opnieuw ontdekkingen die ik doe, die vanuit mijn diepste naar boven komen. Ik besef nu pas hoe traumatisch het voor mij is geweest om mijn land zo vroeg te verliezen. Ik bekijk de foto’s van Australie met nieuwe ogen. Ik zie hoe een gelukkig kind ik ben, een hartebreker. Het werd altijd wel gezegd maar ik geloofde het nooit.
Nu zie ik het. Ik heel mijn hart.
LOST IN LOSS
Ik ben toen, lang geleden, verloren geraakt, een verloren kind, van binnen verdeeld, met naar buiten een onaantastbaar verzet.
Wanneer is het klaar? Don't know yet. De vierde reis zal het mij leren!
Mijn zus Diana verwoord het “Australie-gevoel”, de heimwee naar het land waar zij op de lagere school zat. Ze maakte een gedichtenboekje voor mij waar ik, met haar toestemming, uit citeer:
Australie jaren 50, een ode
Als de zon schijnt geeft dat melancholie
De Koala beer in de eucalytustree
De cuccabarra lacht
Mijn hart huilt zacht
Dat verre land dat wacht
Als de zon schijnt voel ik dat verlangen
Naar de krekels hun gezangen
Naar de passievrucht
Naar de blauwe lucht
En mijn ziel slaat op de vlucht
Als de zon schijnt zie ik steeds de rotsen
Waar golven tegen klotsen
Aan hun rand
Het witte zand
Ver weg van nederland
Als de zon schijnt staat mijn wereld stil
Ik zie de flanelflower and the dafodil
Ik wil een meatpie kopen
Op blote voeten lopen
in een wereld waar ik nog kan hopen
Als de zon schijnt wil ik engels horen
De gedichten die mijn jeugd bekoorden
Die liedjes die mij zo raakten
De radio die kraakte
Dat alles wat toen mijn wereld maakte
Als de zon schijnt zie ik rode wegen
Eindeloos door het landschap bewegen
Zo wild, zo puur,
Ongerepte natuur
En daarboven immer die bal van vuur
Als de zon schijnt wil ik in de pacific duiken
Het schuim van de oceaan weer ruiken
Vrij kunnen zwemmen
En de golven temmen
Zonder al die banden die maar klemmen
Als de zon schijn krijg ik dat onbestemd gevoel
Waar ligt mijn doel , mijn doel?
Naar huis, Mijn thuis
Australie ben jij mijn kruis?
Terug naar overzicht verhalen.
(C) 2005 - Alle rechten voorbehouden